Chỉ số testosterone cao ở nam giới gây ra điều gì?

Đối với phái mạnh, testosterone có nhiều chức năng như điều chỉnh ham muốn tình dục, khối lượng xương và cơ bắp, sản xuất tinh trùng. Tuy nhiên, testosterone cao ở nam giới có thể tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe. Bài viết này sẽ thảo luận về các dấu hiệu của testosterone cao và nguyễn nhân gây ra tình trạng này, cũng như biện pháp cải thiện hormone ổn định.

Thế nào là testosterone cao ở nam giới?

Testosterone cao ở nam giới là tình trạng nồng độ hormone testosterone trong cơ thể vượt mức bình thường so với độ tuổi và thể trạng (tinh hoàn sản sinh quá nhiều hormone testosterone). Theo đó, testosterone là hormone sinh dục nam quan trọng, đóng vai trò trong việc phát triển cơ bắp, giọng nói trầm, ham muốn tình dục và sản xuất tinh trùng.

Vì nồng độ testosterone quá cao ở nam giới rất hiếm gặp, nên các ngưỡng chẩn đoán không được xác định rõ ràng. Phạm vi bình thường chung ở nam giới từ 18 đến 39 tuổi dao động từ 264 đến 916 ng/dL.

Tuy nhiên, phạm vi bình thường của nồng độ testosterone cũng thay đổi tùy thuộc vào loại xét nghiệm máu và phòng thí nghiệm thực hiện. Đồng thời, nồng độ testosterone sụt giảm trung bình 1-2% mỗi năm, một cách tự nhiên theo tuổi tác, vì vậy, nồng độ hormone này cũng giảm dần.

Nguyên nhân testosterone cao ở nam giới

Chỉ số testosterone cao ở nam nam giới thường do các nguyên nhân như sau:

1. Sử dụng hormone ngoại sinh

Trên thực tế, đa số nồng độ testosterone cao bất thường ở nam giới đều đến từ các vận động viên sử dụng steroid đồng hóa, testosterone ngoại sinh hoặc các hormone liên quan để tăng khối lượng cơ bắp và hiệu suất thể thao.

Một trong những mối lo ngại chính của việc lạm dụng steroid đồng hóa là sự ức chế sản sinh testosterone tự nhiên của cơ thể. Trong một số trường hợp, quá trình ức chế này có thể trở nên vĩnh viễn, dẫn đến phụ thuộc suốt đời vào liệu pháp thay thế testosterone và vô sinh vĩnh viễn.

Các chất này làm cơ thể “nhận nhầm” tín hiệu và tăng nồng độ hormone vượt mức bình thường.

2. Nguyên nhân sinh lý

Đa số nam giới có nồng độ testosterone cao tự nhiên thường không nhận thức được điều đó. Đối với nhiều người, nồng độ testosterone cao có tác động nhẹ đến cơ thể, biểu hiện rõ rệt qua các giai đoạn phát triển của cơ thể:

• Độ tuổi và giai đoạn phát triển xuất hiện testosterone cao phổ biến là tuổi dậy thì và giai đoạn 18-30 tuổi.
• Nồng độ testosterone thường cao nhất vào buổi sáng (khoảng 6–8h) và giảm dần trong ngày.
• Sau khi thực hiện một số bài tập cường độ cao như HIIT cũng khiến cơ thể sản xuất testosterone cao hơn.

Testosterone cao ở nguyên nhân sinh lý thường không gây hại nên không cần điều trị.

3. Bệnh lý nội tiết

Các vấn đề nội tiết có thể dẫn đến sản xuất dư testosterone ở phái mạnh:

• Khối u ở tuyến thượng thận (tuyến sản sinh hormone) hoặc tinh hoàn.
• Rối loạn tuyến yên (các vấn đề liên quan đến tuyến kiểm soát sản xuất hormone)
• Các bệnh lý di truyền như tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh (CAH) (một rối loạn di truyền ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone)

Hầu hết các nguyên nhân góp phần làm tăng testosterone có thể kiểm soát và giải quyết tận gốc.

Dấu hiệu testosterone cao ở nam giới

Não bộ và tinh hoàn phối hợp với nhau để duy trì mức testosterone ổn định. Vùng dưới đồi và tuyến yên trong não gửi tín hiệu đến tinh hoàn để sản xuất nhiều hoặc ít testosterone hơn khi cần thiết. Tuy nhiên, các yếu tố tác động có thể gây mất cân bằng hormone này. Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến nhất cần chú ý:

1. Thể chất

Một số ảnh hưởng từ testosterone cao ở nam giới liên quan đến thay đổi thể chất bao gồm:

• Khiến những sợi lông mảnh, nhạt màu trở nên dày và sẫm màu hơn, đặc biệt là ở mặt, ngực và lưng. Tình trạng này xảy ra khi testosterone liên kết với nang lông, kích thích sự phát triển lông trên cơ thể.
• Thúc đẩy sự phát triển cơ bắp bằng cách tăng cường tổng hợp protein – quá trình phục hồi các sợi cơ sau khi tập luyện. Nồng độ testosterone cao dẫn đến phục hồi nhanh hơn và phát triển cơ bắp tốt hơn, ngay cả khi tập luyện với cùng một lượng thời gian.
• Tăng sản xuất bã nhờn – chất dầu giúp bôi trơn da và tóc. Lượng dầu thừa này có thể trộn lẫn với tế bào da chết và làm tắc nghẽn lỗ chân lông, tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển và gây viêm nhiễm, dẫn đến mụn nhọt, mụn đầu đen và mụn đầu trắng.

Chỉ số testosterone cao ở nam giới có thể biểu hiện ra bên ngoài bằng mụn trứng cá

2. Sinh lý – sinh dục

Nồng độ Testosterone ảnh hưởng đáng kể đến ham muốn tình dục của bạn bằng cách tác động đến các vùng não liên quan đến kích thích tình dục và các con đường dẫn truyền cảm xúc. Nồng độ testosterone cao có thể khiến bạn cảm thấy hứng thú hơn hoặc mạnh mẽ hơn với hoạt động tình dục.

3. Tâm lý

Testosterone ảnh hưởng đến các chất dẫn truyền thần kinh (các chất hóa học truyền tín hiệu giữa các tế bào não) như dopamine (hormone giúp kiểm soát khoái cảm, động lực và sự tập trung) và serotonin (hormone giúp điều chỉnh tâm trạng, hạnh phúc và giấc ngủ).

Sự dao động nồng độ testosterone có thể dẫn đến cáu gắt, lo lắng hoặc trầm cảm. Tình trạng này cũng ảnh hưởng đến cách não bộ phản ứng với căng thẳng, dễ cáu gắt, nóng nảy hơn.

4. Vấn đề chuyển hóa

Khi testosterone tăng quá mức và đột ngột còn có thể ảnh hưởng đến sự cân bằng trong quá trình chuyển hóa lipid, làm tăng cholesterol “xấu” (LDL-c) và giảm cholesterol “tốt” (HDL-c), từ đó gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Đồng thời, sự rối loạn tại trục hạ đồi – tuyến yên – tinh hoàn cũng có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa đường, làm giảm độ nhạy insulin và tăng nguy cơ rối loạn đường huyết.

Các dấu hiệu khác của lượng testosterone dư thừa bao gồm tăng lông trên cơ thể, đau đầu, mất ngủ, các vấn đề về tiểu tiện, sưng mắt cá chân hoặc tăng cân không rõ nguyên nhân.

Dư thừa testosterone có tốt không?

Nếu nồng độ testosterone của phái mạnh ở mức rất cao trong thời gian dài, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, sinh sản và sinh lý của nam giới. Một số tác động tiềm tàng của nồng độ testosterone cao ở nam giới, bao gồm:

1. Gây vô sinh

Nồng độ testosterone cao ở nam giới có thể ức chế quá trình sản sinh tinh trùng ở tinh hoàn, dẫn đến số lượng tinh trùng thấp và làm giảm khả năng thụ tinh, gây ra vô sinh – hiếm muộn.

Hơn nữa, khi nồng độ testosterone cao có thể làm rối loạn chức năng tinh hoàn, ức chế sản xuất tinh trùng khỏe mạnh, từ đó cũng góp phần làm giảm chức năng sinh sản.

2. Rối loạn cương dương

Mặc dù có nhiều nghiên cứu cho rằng nồng độ testosterone cao thường liên quan đến tăng ham muốn tình dục, nhưng ở mức quá cao có thể gây ra các vấn đề sức khỏe như hệ tim mạch và tâm lý, gây cản trở ham muốn tình dục hoặc rối loạn cương dương.

3. Bệnh tim mạch

Nồng độ testosterone cao có thể làm tăng huyết áp thông qua một số cơ chế:

• Tăng sản xuất hồng cầu (bệnh đa hồng cầu), khiến máu đặc hơn và làm cho tim khó bơm máu hơn.
• Kích thích hệ renin-angiotensin – hormone giúp điều hòa huyết áp bằng cách kiểm soát cân bằng muối và nước, dẫn đến tình trạng giữ nước nhiều hơn.
• Thúc đẩy sự co thắt mạch máu, làm tăng sức cản mạch máu và gây thêm áp lực lên hệ tim mạch.

Đàn có nồng độ testosterone quá cao có thể tác động tiêu cực đến huyết áp và sức khỏe tim mạch.

4. Rối loạn tâm lý và hành vi

Tâm lý và hành vi ở nam giới có nồng độ testosterone cao cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Một số nam giới gặp các biểu hiện như cáu gắt, rối loạn cảm xúc và hành vi như bốc đồng và lo âu. Nghiên cứu cũng cho thấy nam giới có nồng độ testosterone cao hơn bình thường có nhiều khả năng ngoại tình. Nghiên cứu này cũng phản ánh vai trò rộng hơn của testosterone trong việc thúc đẩy ham muốn tình dục và nỗ lực tìm bạn đời.

5. Phì đại tuyến tiền liệt

Testosterone cao có thể góp phần làm tăng nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt, đặc biệt khi nồng độ hormone này bị rối loạn kéo dài. Trong cơ thể, testosterone được chuyển hóa thành dihydrotestosterone (DHT) – một dạng hormone có hoạt tính mạnh hơn và tác động trực tiếp lên mô tuyến tiền liệt. Khi DHT tăng cao, các tế bào tại tuyến tiền liệt có xu hướng phì đại.

Kích thước tuyến tiền liệt tăng có thể gây ra các triệu chứng như tiểu khó, tiểu rắt, tiểu nhiều lần về đêm, dòng tiểu yếu… và nhiều bất tiện khác.

Cách chẩn đoán

Có hai phương pháp chính thường được sử dụng để chẩn đoán nồng độ testosterone quá cao:

• Khám sức khỏe tổng quát: Bác sĩ sẽ quan sát bất kỳ dấu hiệu nào về thể chất cho thấy nồng độ testosterone tăng cao, chẳng hạn như mọc lông quá nhiều và thay đổi kích thước cơ quan sinh dục.
• Nồng độ testosterone trong máu: Xét nghiệm máu sẽ được tiến hành để đo chính xác nồng độ testosterone trong máu. Xét nghiệm testosterone đo lượng testosterone trong máu bằng việc lấy máu từ tĩnh mạch ở cánh tay và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích, đo cả testosterone toàn phần (tất cả testosterone trong máu của bạn) và testosterone tự do (dạng hoạt động, không liên kết) để cung cấp đầy đủ thông tin về nồng độ hormone.

Xét nghiệm máu thường được thực hiện vào buổi sáng khi nồng độ testosterone đạt mức cao nhất.

Cách giảm testosterone cao ở nam giới

Trước khi điều trị chứng testosterone cao, nam giới nên thăm khám với bác sĩ khoa Tiết niệu – Nam học để tìm ra nguyên nhân gây ra tình trạng này, từ đó việc cải thiện testosterone cao cũng sẽ dựa vào từng nguyên nhân này:

1. Ngừng sử dụng testosterone hoặc steroid ngoại sinh

Trong trường hợp, nồng độ testosterone cao ở nam giới do sử dụng steroid đồng hóa hoặc bổ sung testosterone, việc ngừng sử dụng các chất này có thể ổn định hormone này.

Một nghiên cứu cho thấy 88,4% nam giới sử dụng thực phẩm bổ sung testosterone không sản sinh tinh trùng. Tuy nhiên, sau khi ngừng sử dụng thực phẩm bổ sung trong 6 tháng, 65% trong số những người này bắt đầu sản sinh tinh trùng trở lại.

2. Điều trị bệnh lý

Trong một số trường hợp hiếm gặp, nồng độ testosterone cao có thể do khối u. Nếu tình trạng testosterone tăng cao là do khối u, thì việc điều trị thường là phẫu thuật để thu nhỏ hoặc loại bỏ khối u.

Nếu khối u là ung thư, các phương pháp điều trị bổ sung như phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị có thể cần thiết để điều trị hiệu quả tình trạng này.

3. Thuốc

Một số loại thuốc có thể làm giảm mức testosterone tăng cao. Một số ví dụ là: thuốc ức chế tổng hợp steroid như ketoconazole, thuốc ức chế alpha reductase như finasteride, thuốc đối kháng hormone giải phóng gonadotropin (GnRH) như degarelix (Firmagon).

Cách duy trì testosterone ở mức cân bằng

Để duy trì testosterone ở mức cân bằng, nam giới dù ở độ tuổi nào cũng cần kết hợp giữa lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến hệ nội tiết. Một số lời khuyên phái mạnh có thể thực hiện để tự cân bằng hormone của mình:

• Ngủ đủ giấc và đúng giờ: Giấc ngủ đủ 7-9 tiếng mỗi đêm có tác động đáng kể đến việc điều hòa trục hạ đồi – tuyến yên – tinh hoàn. Nhờ đó, kích thích hệ trục này sản xuất testosterone ổn định, đặc biệt là trong giai đoạn ngủ sâu.
• Tập luyện thể chất đều đặn: Một số bài tập có thể hỗ trợ tăng cường testosterone nội sinh tạm thời như nâng tạ, HIIT, vận động cường độ cao… nên áp dụng thường xuyên ở mức độ vừa phải.
• Duy trì chế độ ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng và khoa học: Nam giới nên bổ sung chất béo lành mạnh (cá béo, dầu oliu); tăng cường thực phẩm giàu kẽm, vitamin D; hạn chế đường/ muối, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên rán…
• Kiểm soát căng thẳng: Stress dai dẳng làm tăng cortisol – hormone có thể ức chế sản sinh testosterone. Vì vậy, để giảm stress đàn ông nên thư giãn (nghe nhạc nhẹ, tắm, xem phim…), thiền hoặc duy trì hoạt động thể chất giúp cân bằng nội tiết tốt hơn.
• Hạn chế rượu bia và chất kích thích: Sử dụng rượu bia quá mức có thể ảnh hưởng đến chức năng của tinh hoàn, từ đó làm rối loạn sản xuất testosterone.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân, đặc biệt là mỡ bụng, có thể làm tăng chuyển hóa testosterone thành estrogen, gây mất cân bằng hormone.
• Không lạm dụng testosterone ngoại sinh: Việc tự ý sử dụng hormone hoặc thực phẩm bổ sung có thể làm “tê liệt” cơ chế sản xuất tự nhiên của cơ thể, dẫn đến rối loạn nội tiết và ảnh hưởng sinh lý lâu dài.

Chế độ ăn cân bằng giúp cơ thể duy trì sản xuất hormone ổn định.

Ngoài việc điều chỉnh lối sống, việc bổ sung các tinh chất thiên nhiên như Eurycoma longifolia, chiết xuất hàu đại dương và thông biển Pháp, theo tỷ lệ phù hợp cũng được xem là giải pháp hỗ trợ cân bằng nội tiết tố nam. Các thành phần này có khả năng tác động tích cực lên trục Não bộ – Tuyến yên – Tinh hoàn, giúp cơ thể điều hòa sản xuất testosterone nội sinh theo nhu cầu tự nhiên thay vì làm tăng đột ngột như hormone ngoại sinh.

Đồng thời, “hiệp lực” của các tinh chất trên còn hỗ trợ thúc đẩy sản sinh nitric oxide (NO) – yếu tố quan trọng giúp cải thiện lưu thông máu và chức năng sinh lý nam. Nhờ đó, việc duy trì testosterone và NO ở mức ổn định không chỉ giúp nâng cao sức khỏe tổng thể mà còn hạn chế các tác động tiêu cực do mất cân bằng hormone.

Tình trạng testosterone cao ở nam giới kéo theo nhiều hệ lụy cho sức khỏe tổng thể và suy giảm chức năng sinh lý. Do đó, việc kiểm soát nội tiết không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn là nền tảng quan trọng để duy trì phong độ và sức khỏe nam giới th